G‘oyadan yangi bozorlarga kengayishgacha: startaplarni rivojlantirish bo‘yicha davlatning yangi qo‘llab-quvvatlash choralari

11-fevral kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan PQ–59-sonli “Startaplarni qo‘llab-quvvatlashning kompleks ekotizimini joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaror imzolandi. Mazkur hujjat startapni rivojlantirishning aniq va tushunarli yo‘l xaritasini shakllantiradi — g‘oyadan tortib xalqaro bozorlarga chiqishgacha bo‘lgan jarayonni izchil va prognoz qilinadigan qiladi.

2030-yilga borib mamlakat texnologik biznesni yangi bosqichga olib chiqishni maqsad qilgan. Rejaga ko‘ra, O‘zbekistonda 5 000 ga yaqin startap faoliyat yuritadi va kamida 2 mlrd dollar venchur investitsiyalar jalb etiladi. Bu kapital kompaniyalarga tez sur’atlarda o‘sish va mahalliy bozor chegaralaridan chiqish imkonini beradi.

Alohida maqsad — kuchli texnologik kompaniyalarni shakllantirish: bahosi 1 mln dollardan yuqori bo‘lgan 500 ta, 10 mln dollardan yuqori bo‘lgan 100 ta va kamida 25 ta startapning qiymati 100 mln dollardan oshishi rejalashtirilgan. Shu bilan birga, 20 000 dan ortiq yangi ish o‘rinlari yaratilishi hamda kamida 400 ta loyiha xalqaro bozorlarga chiqishi kutilmoqda.

Dastur to‘rt bosqichdan iborat bo‘lib, har bir bosqich startap rivojlanishining alohida davriga mos keladi va aniq qo‘llab-quvvatlash instrumentlarini nazarda tutadi.

Birinchi bosqich — g‘oyani shakllantirish.

Jarayon mahsulot g‘oyasiga ega, biroq uni qanday sinovdan o‘tkazish va qayerga murojaat qilishni bilmaydigan insondan boshlanadi. Shu sababli dastur fondlar va investitsiyalardan emas, balki muhit yaratishdan boshlanadi.

2026–2027-o‘quv yilidan boshlab maktablar, kollejlar va texnikumlarda oyiga kamida ikki marta “Mahorat va biznes soati” formatidagi mashg‘ulotlar joriy etiladi. Bu darslarda biznes tafakkuri, startap g‘oyasini shakllantirish bosqichlari va uni loyiha sifatida amalga oshirish o‘rgatiladi.

Keyingi qadam — “Eng yaxshi startap g‘oyasi” tanlovi. Tuman bosqichi g‘oliblari 5 mln so‘mgacha, viloyat bosqichi g‘oliblari 10 mln so‘mgacha mablag‘ oladi. Loyihalar Yoshlar ishlari agentligi va IT Park Uzbekistan tomonidan hamroh qilinadi. Ya’ni g‘oya darhol mentorlik va dastlabki moliyaviy qo‘llab-quvvatlashga ega bo‘ladi.

Davlat oliy ta’lim muassasalarida “Eng innovatsion g‘oya” respublika tanlovi ham yo‘lga qo‘yiladi. G‘oliblarga 100 mln so‘m grant ajratiladi. Tanlov 10 ta yo‘nalishda o‘tkaziladi, umumiy mukofot jamg‘armasi — 10 mlrd so‘m bo‘lib, Fan va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash jamg‘armasi hisobidan moliyalashtiriladi.

Startup Base platformasida kraudsorsing mexanizmi ham ishga tushiriladi. Davlat organlari real muammolarni e’lon qiladi, ochiq tanlovlar o‘tkazadi va samarali yechimlar bo‘yicha xaridlar shu platforma orqali amalga oshiriladi. Shunday qilib, startap boshidanoq real bozor talabiga ishlay boshlaydi.

Agar loyiha ideaton yoki xakatonlarda o‘zini ko‘rsatsa, davlat venchur fondlari inkubatsiya yoki akseleratsiyada ishtirok etish sharti bilan 20 ming dollargacha konvertatsiya qilinadigan qarz ajratadi. “Raqamli startaplar” dasturi doirasida esa 10 ming dollargacha grantlar taqdim etiladi. Bu bosqichda g‘oya tan olinadi va mahsulot yaratishga o‘tish uchun zarur resurslarga ega bo‘ladi.

Ikkinchi bosqich — mahsulotni ishlab chiqish.

G‘oya shakllanib, jamoa tayyor bo‘lgach, keyingi savol paydo bo‘ladi: mahsulotni qayerda yaratish kerak?

2027-yildan boshlab laboratoriyalar, 3D-printerlar, raqamli infratuzilma, kovorkinglar, yuridik yordam va test poligonlari bilan jihozlangan R&D markazlari tashkil etiladi. Bu mahsulotni ishlab chiqish va sinovdan o‘tkazish uchun maxsus muhitdir.

R&D-vaucher mexanizmi joriy etiladi: davlat MVP ishlab chiqish va test xarajatlarining 50 foizigacha qismini, bir loyiha uchun 50 ming dollargacha qoplaydi. Har yili cheklangan miqdordagi istiqbolli startaplar qo‘llab-quvvatlanadi, bu esa sifatga e’tibor qaratishni ta’minlaydi.

2026-yil 1-sentabrdan “OTM — startap generatorlari” dasturi boshlanadi. Universitetlarda inkubator va talabalar akseleratorlari tashkil etiladi, stajirovka va xalqaro almashinuv dasturlari joriy qilinadi. OTMlarga talabalar va ilmiy startaplarga 20 ming dollargacha investitsiya kiritish huquqi beriladi.

2026-yildan “Yosh tadbirkorlar” chempionati ham o‘tkaziladi. Uning yakuniga ko‘ra 100 tagacha loyiha 1 mlrd so‘mgacha investitsiya jalb qilishi mumkin. Marketing va targ‘ibot xarajatlari qoplanadi, g‘oliblar “Faol tadbirkor” va “O‘zbekiston belgisi” mukofotlariga tavsiya etiladi. Bu bosqich prototipdan to‘liq bozor mahsulotiga o‘tishni yakunlaydi.

Uchinchi bosqich — ishga tushirish va dastlabki savdolar.

Mahsulot yoki MVP tayyor bo‘lgach, startap yangi bosqichga o‘tadi. Endi ro‘yxatdan o‘tish, soliq modelini tanlash, buxgalteriya yuritish, shartnomalar tuzish, xodim yollash va ilk mijozlar bilan ishlash kabi operatsion vazifalar dolzarb bo‘ladi.

2026-yil 1-apreldan “Raqamli startaplar” dasturi ishtirokchilari minimal eksport talabisiz avtomatik ravishda IT Park rezidenti maqomini oladi. Bu soddalashtirilgan soliq rejimi va mavjud imtiyozlarga kirishni anglatadi.

Startupbase.uz yagona elektron platformasi orqali xalqaro akseleratorlarda ishtirok etish, ta’lim va sertifikatlash xarajatlarining 50 foizigacha qismi (20 ming dollargacha) qoplanadi. Patentlash va intellektual mulkni ro‘yxatdan o‘tkazish xarajatlari ham kompensatsiya qilinadi.

President Tech Award mukofot jamg‘armasi 1 mln dollardan 5 mln dollargacha oshiriladi. Shuningdek, 5 mln dollarlik “Land of Startups” xalqaro tanlovi yo‘lga qo‘yiladi.

Davlat xaridlari doirasida startupbase.uz reyestriga kiritilgan startaplar 500 mln so‘mgacha bo‘lgan shartnomalar bo‘yicha 50 foiz, yirik shartnomalar bo‘yicha 30 foiz oldindan to‘lov olishi mumkin.

Shu bilan birga, startap-studiyalar va akseleratsiya markazlari uchun 5 yil muddatga 5 mlrd so‘mgacha foizsiz kreditlar ajratiladi. Har yili “Startup Expo” ko‘rgazmasi o‘tkazilib, investorlar va kompaniyalar bilan aloqalar mustahkamlanadi.

To‘rtinchi bosqich — kengayish va xalqaro bozorga chiqish.

Startap g‘oya, mahsulot va dastlabki savdolar bosqichidan o‘tgach, kengayish masalasi dolzarb bo‘ladi. Xalqaro bozorga chiqish ko‘plab texnologik kompaniyalar uchun zarurat hisoblanadi.

Startupbase.uz reyestriga kiritilgan va soliq qarzdorligi bo‘lmagan startaplarga yiliga 500 ming dollargacha mablag‘ni xorijiy hisobvaraqlarga alohida ruxsatsiz o‘tkazishga ruxsat beriladi.

Qo‘shimcha qo‘llab-quvvatlash choralari

2026-yil 1-apreldan venchur fondlar joylashuvdan qat’i nazar IT Park rezidenti maqomini olishi mumkin. Kraudfanding faoliyatini tartibga soluvchi aniq qoidalar ishlab chiqiladi.

Startupbase.uz platformasida ro‘yxatdan o‘tgan startaplar 12 oy davomida bepul moliyaviy va yuridik maslahat xizmatlaridan foydalanadi.

Shuningdek, startaplar uchun alohida normativ-huquqiy baza ishlab chiqish rejalashtirilgan. Xalqaro tajriba o‘rganilib, ochiq muhokamalar asosida qonun loyihasi tayyorlanadi.

Ushbu chora-tadbirlar startap ekotizimini tizimli ravishda mustahkamlaydi, yangi moliyalashtirish manbalarini yaratadi, xalqaro loyihalarni jalb etadi va texnologik sektorning barqaror rivojlanishini ta’minlaydi.